بلاد گمنام و مردان نامی

بلاد گمنام و مردان نامی

 

     سرزمین اسلامی ایران ، بزرگ پرور است ، زیرا در ناحیه ی کوچکی همچون توس ، بزرگانی پا در عرصه ی علم و ادب نهاده اند که هر یک از آنان ، تاریخی را بس است : فردوسی ، دقیقی ، اسدی ، خواجه نصیر ، شیخ طوسی ، خواجه نظام الملک ، امام محمد غزالی ، امام احمد غزالی ، ابونصر سراج و ... . جغرافیای این قطعه از عالم ، قابل تامل است و این فقط شامل مناطق بزرگ نمی شود ، بلکه نواحی کوچک هم از این قاعده مستثنی نیست . ذیلا به بررسی مناطقی از ایران پرداخته می شود که ممکن است برای عده ای از خوانندگان این وجیزه ، ناآشنا باشد . امید است که مقبول طبع مشکل پسند صاحب نظران قرار گیرد . برای آشنایی بیشتر عزیزان ، فقط به ذکر نام یکی از  مشاهیر هر منطقه در داخل پرانتز اکتفا می گردد . توضیح اینکه کامل این فهرست ، سالها قبل در چند شماره از روزنامه ی نسیم غرب به چاپ رسیده است .

1- افکند : مرکز بخش کاغذ کنان از بخشهای شهرستان میانه ی آذربایجان شرقی . ( عبدالرحمن شرافکندی ، مترجم کتاب قانون ابن سینا ، از این دیار است .)

2- استرآباد : نام قدیم گرگان (جرجان) است . (میرزا مهدی خان استرآبادی ، مولف کتابِ دُره ی نادره - تاریخ نادرشاه -  از این دیار است .)

3-  ارجان : شهری در دوره ی ساسانی و یکی از تقسیمات کشوری نخستین سده های اسلامی در جنوب غربی ایران در مرز میان فارس و خوزستان (فرامرز بن خداداد کاتب ارجانی ، مولف سمک عیار در قرن ششم ، از این دیار است .)

4- اسفراین : شهری در خراسان ، مابین شیروان و بجنورد .(فضل بن احمد اسفراینی ، وزیر سلطان محمود غزنوی متوفی در 404 ، از این خطه است .)

5- اسفرنگ : از روستاهای سغد سمرقند . (سیف اسفرنگی ، شاعر قرن 6 ، از این دیار است .)

6- اسفزار : از توابع هرات است است .(ابوحاتم مظفر اسفزاری ، معاصر و همکار خیام و متبحر در هیئت ، اثقال و ریاضی ، از این دیار است .)

7- ارومیه : کرانه ی غربی دریاچه ی ارومیه را در قدیم گیلزان می گفتند . گروهی به اشتباه ، آن را با شهرباستانی چیچست (شیز) ، یکی می دانند .(محدث ارموی ، از این دیار است .)

8- بُست : شهری بین سیستان ، غزنین و هرات .(ابوالفتح بستی ، از مترسلان و شعرای قرن چهارم ، از اینجاست .)

9- بسطام : از توابع شهرستان شاهرود . (بایزید بسطامی ، عارف نامی قرن دوم و سوم و همچنین فروغی بسطامی ، شاعر قرن 13 ، از این دیارند .)

10 – بناکت : نام قدیم تاشکند پایتخت ازبکستان . (مولف تاریخ بناکتی ، اهل این دیار است .)

11- بیضا : از توابع شیراز . (مولدِ بهرام بیضایی ، کارگردان سینما ، این دیار است .)

12- باخرز : ولایتی در خراسان ، حد فاصل بین جام ، ترشیز و قائنات . (سیف الدین باخرزی از شعرا و مشایخ قرن 6 و7 ، از این خاک است .)

13- بوزجان : شهری در حد فاصل بین نیشابور و طوس (ابوالوفا محمدبن یحیی ، عالم ریاضی و نجوم و همچنین صاحب کتاب بوزجانی نامه ، از این سرزمین است .)

14- تایباد : از قُرای باخرز خراسان .( ابوبکرزین الدین ، دانشمند و عارف قرن هشتم ، از این دیار است .)

15- تُرشیز (کاشمر) : مابین تربت حیدریه ، نیشابور و جَندق .

16- تفتازان : دهی از دهستانهای قوشخانه ی بخش باجگیرانِ شهرستان قوچان . (سعدالدین تفتازانی ، صاحب کتاب مطول در قرن هشتم از این دیار است .)

17- جَندَق : شهرستانی در میان کویر نمک . (یغمای جندقی ، شاعر قرن 13 )

18- جُوَین : پنج منطقه به این نام وجود دارد . سه در خراسان ، یکی در قزوین و دیگری در شهرستان دماوند . (عطاملک جوینی ، صاحب تاریخ سه جلدی جهانگشای جوینی ، اهل این خاک بوده است .) 

19- جُرفاذقان : معرب گلپایگان است . (ابوشرف ، ناصح بن ظفر ، مترجم تاریخ یمینی در قرن ششم ، از این دیار است .)

20-  جیلان : از دهستانهای شهرستان شاهرود . (مسقط الراس عبدالقادربن صالح جیلانی ، زاهد معروف قرن ششم ،  این خاک است .)

21- تفلیس : پایتخت گرجستان . (حُبَیش تفلیسی ، نامبردار در حکمت ، فلسفه ، هیئت ، نجوم ، هندسه ، لغت ، تفسیر و طب در قرن هفتم اهل این دیار بوده است .)

22- حبله رود : رودی که سرچشمه ی آن ، فیروزکوه است که قُرای خود را مشروب می سازد . (صاحب کتاب جامع التمثیل ، از این ولایت است .

23- تون : یکی از شهرهای جنوب خراسان که امروز به فردوس شهرت دارد . (فاضل تونی ، اهل این دیار است .)

24- حماه (حمی) : شهری در مغرب سوریه . (یاقوت حموی ، صاحب کتاب معجم البلدان ، قرن 7 .)

25- حِله : شهری در عراق ، بین کوفه و بغداد . (محقق اول ، علامه حلی ، از بزرگان فقه شیعه ، اهل این دیار است . )        

26- خسروشاه : از دهستانهای بخش اسکو و همسایه ی شهر تبریز . (سید هادی خسروشای نویسنده ی معاصر ، از این دیار است .)

27- خبوشان ( قوچان) : نوعیِ خبوشانی ، شاعرِ این دیار است .

28- خجند : از شهرهای جمهوری ازبکستان درکنار سیحون . (کمال خجندی ، عارف و شاعر قرن 8 و متوفا در تبریز ، از این خاک است .) 

29- خجستان : ناحیه ای از جبال هرات و نواحی بادغیس . ( احمد بن عبدالله خجستانی از امرای آل طاهر در قرن 13 اهل این دیار بود . )

30- ختلان : ولایتی از بدخشان ماوراءالنهر ، نزدیک سمرقند .

31- خرند : دهی از توابع وفس شهرستان اراک . (شهاب الدین خرندزی ، مولف کتاب نفثه المصدور )

32- خوسف : از بخشهای شهرستان بیرجند . (ابن حسام خوسفی ، شاعر قرن هشتم و نهم هجری ، صاحب کتاب خاوران نامه )

33- خیوه ( خوارزم) : ( ابوبکر محمدبن عباس ، دانشمند معروف ادب عرب در قرن4) .

34- خواف : از بخشهای تربت حیدریه . (مجد خوافی ، صاحب کتاب روضه ی خلد ، قرن 8 و 9) .

35- دینور : سابقا مرکز مهم بخش صحنه از شهرستان کرمانشاه و در روزگار سلجوقیان تا دوره ی تیمور آبادان بود . ( ابوحنیفه ی دینوری ، منجم و ریاضیدان قرن سوم از این دیار است .)

36 – دُرچه : از توابع نجف آباد اصفهان است . (آیت الله دری نجف آبادی از این دیار نی باشد .)

37- دلوار : دهی از دهستانهای ساحلی بخش اهرم شهرستان بوشهر. (رئیسعلی دلواری ، دلیر تنگستانی ، از این خاک است .)

38- ری : بخشی در جنوب تهران . (محمد زکریای رازی ، دانشمند و طبیب مشهور قرن سوم و چهارم )

39- ری شهر : دو منطقه موسوم به ری شهر است . الف : شبه جزیره ای که شهر بوشهر در انتهای شمالی آن قرار دارد . ب : از ریشهر ، سخن اندر ناحیت پارس و شهرهای ری ، سخن رفته است (حدودالعالم) .

40- رَونه : قریه ای نزدیک نیشابور. ( ابوالفرج رونی ، از شعرای بنام قرن 5 )

41- زاکان : دهستانی از شهرستان قزوین . (عبید زاکانی ، شاعر قرت هشتم )

42-  زمخشر : قریه ای در خوارزم (شرق دریای مازندران) . (جارالله زمخشری ، صحب تفسیر کشاف ، قرن پنجم و ششم)

43- زوزن : شهری در خراسان که مابین نیشابور و هرات قرار داشت . (بوسهل زوزنی ، از امرای زمان محمود و مسعود غزنوی که در تاریخ بیهقی از وی به بدی نام برده شده است .)

44- سامره : 1- شهری در سه فرسنگی بغداد . 2- شهری در فلسطین (سامری ، مردی از قوم بنی اسرائیل که در غیاب حضرت موسی (ع) ، گوساله ساخت ، اهل این دیار است .)

45- سجستان (سکستان ، سیستان) : ابویعقوب سجستانی ، مولف کتاب کشف المحجوب در قرن چهارم ، اهل این دیار است .

46- سجلماسه : شهری در شمال افریقا ، بلاد مغرب ( مراکش) . احمد علی بن مبارک ، دانشمند مغربی سجلماسی در قرن12 ، اهل این خاک بوده است .

47- سهرورد : از دهستانهای بخش قیدار شهرستان زنجان . ( شیخ شهاب الدین سهروردی ، شیخ اشراق قرن ششم .)

48- شبستر : از بخشهای شهرستان تبریز . ( شیخ محمود شبستری ، صاحب کتاب مثنوی گلشن راز ، قرن هفتم و هشتم )

49- شیرود : از نواحی شهرستان تنکابن در استان مازندران . (خلبان شهید ، شیرودی ، از این دیار است .)

50 - صقلیه ( سیسیل) : جزیره ای بزرگ متعلق به ایتالیا در بحرالروم (مدیترانه) ، عبدالعزیزبن حسین اعلی سعدی صقلی ، ادیب مشهور عرب در قرن ششم ، اهل این سرزمین است .)

51 – طرسوس : شهرستانی در سوریه ، شهری در ترکیه . ( ابوطاهر طرسوسی ، مولف کتاب داراب نامه ی طرسوسی ، قرن ششم )

52 – سامان : قریه ای در شمال غربی چهار محال بختیاری ، در ناحیه ی اصفهان . ( ابوالفتح خان سامانی ، از شعرای قرن 13 که کتاب هزار و یکشب را در 15 شال به نظم درآورد . ( عمان سامانی)

53 – سیراف : ناحیه ای در جنوب فارس . ( ابوسعید حسن بن عبدالله بن مرزبان سیرافی ، از بزرگان نحو ، لغت عرب ، فقه ، حدیث ، علوم قرآنی و کلام در قرن چهارم بود .)

54 – سیوط : شهری در صعید مصر علیا . ( عبدالرحمن سیوطی ، مورخ و ادیب قرن نهم و صاحب کتاب الاتقان و 600 تصنیف دیگر )

55- شهر زور : در قدیم ، مکانی وسیع بین اربل و همدان . در زمان یاقوت حموی ، قرن 7 مردم آن کُرد بودند . ( شمس الدین محمد بن محمود شهرزوری حکیم قرن 6 و 7 و مولف کتاب نزهه الارواح و روضه الافراح ، از این دیار است .)

56- شهرستان : شهری در خراسان ، نزدیک نسا . ( عبدالکریم شهرستانی فقیه ، متکلم و عالم ادیان ، از دانشمندان اشعری قرن پنجم و ششم و صاحب کتاب ملل و نحل ، از این خاک است .

57 - طنجه : بندری در مراکش در کنارتنگه ی جبل الطارق . ( ابن بطوطه ، عالِم و جغرافیدان طنجی و صاحب کتاب سفرنامه ، قرن 8 .)

58- طنطا ء : از توابع مصر . (طنطاوی از شاعران نکوگوی عرب در قرن 14 که آثار متعددی هم دارد ، از این دیار است .)

59- طسوج : قصبه ای بود در ساحل شمالی دریاچه ی ارومیه . ( عبداللطیف طسوجی ، ادیب و مترجم ایرانی و مترجم کتاب الف لیله و لیله ( هزارو یکشب) ، از این دیار است .)

60 – فاراب ( فاریاب) : شهری در ساحل غربی سیحون و همان شهر اترار است که سهل انگاری حاکمش که داماد سلطان محمد خوارزمشاه بود ، منجر به حمله ی مغولان شد . ( ابونصر فارابی فیلسوف بزرگ اسلام در قرن سوم و چهارم و صاحب حدود یکصد جلد تالیف ، از این دیار است .

61- فندرسک : دهستانی از بخش رامیان گرگان . ( میرفندرسکی ، فیلسوف و عارف قرن 11 هجری ، از اکابر حکما و عرفای امامیه ، اهل این خاک بوده است .)

62- قُزدار : شهری بود در قدیم ، بین سیستان ، مُکران و بُست . ( رابعه بنت کعب قزداری ، شاعر قرن چهارم .)